Κυριακή 9 Σεπτεμβρίου 2012

Τα Συναισθήματα Των Ζώων



Τα ζώα σκέφτονται και νιώθουν;
Από τον Marc Bekoff

Το ενδιαφέρον για την κακοποίηση των ζώων έχει άμεση σχέση με την ανθρώπινη ψυχολογία.
Οι σχέσεις μας με τα άλλα ζώα απαιτούν ψυχολογικές μελέτες.
Δημοσιεύθηκε στις 14 Μαρτίου 2011 
από τον Marc Becoff, Ph. D., 

Η σχέση μας με τα άλλα ζώα είναι περίπλοκη και έχουμε ακόμη πολλά να μάθουμε για την αλληλεπίδραση που ασκεί η σχέση αυτή στους ανθρώπους και στα ζώα, για το πώς δημιουργείται και γιατί διαφέρει τόσο πολύ. Το παρακάτω σχόλιο δημοσιεύθηκε ανώνυμα ως απάντηση σε μια πρόσφατη έκθεση με θέμα τον έντονο πόνο που υφίστανται τα ζώα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή γούνας:
Τι σχέση έχει αυτό με την ψυχολογία; Με έχει κουράσει πια αυτός ο ανθρωπομορφισμός των ζώων στην κοινωνίας μας. Ειλικρινά δεν με νοιάζει για το αν οι άνθρωποι φοράνε η όχι γούνες ή για το αν τα ζώα υπέφεραν ώστε να φτιαχτούν τα ενδύματα αυτά.
Το προϊόν είναι χρήσιμο και πολύτιμο για τον άνθρωπο, έτσι ο άνθρωπος θα συνεχίσει να θέλει και να παράγει το προϊόν αυτό.
Τα ζώα διαρκώς υποφέρουν στα χέρια των ανθρώπων και αυτό συμβαίνει επειδή βρίσκονται χαμηλότερα στην τροφική αλυσίδα. Οτιδήποτε σχεδόν κατέχουμε ή κάνουμε έχει βλάψει ένα ζώο με τρόπο έμμεσο ή άμεσο. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις χοιρινές μπριζόλες αλλά και στην καταπάτηση του φυσικού περιβάλλοντος μέσω της αστικοποίησης, της αποψίλωσης των δασών, τις απώλειες εξαιτίας της χρήσης των φυσικών πόρων, της ρύπανσης, σε όλα αυτά.
Τα ζώα είναι φαγητό και όχι φίλοι.
Θα ήθελα να πιστεύω ότι η άποψη αυτή είναι άποψη των λίγων αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι μέσω αυτής δίνεται η αδικαιολόγητη και ανεξέλεγκτη κακοποίηση που υφίστανται δισεκατομμύρια ζώα με ή χωρίς συνείδηση. Συνήθως δεν απαντάω σε σχόλια, το έκαναν όμως άλλοι και έλαβα μερικά προσωπικά e-mail σχετικά με το παραπάνω σχόλιο. Παραθέτω μια σύντομη απάντηση.
Τι σχέση έχει λοιπόν το ενδιαφέρον για τα ζώα και για την κακοποίηση των ζώων με την ανθρώπινη ψυχολογία;  Μεγάλη! Σε μια παλαιότερη έκθεση με θέμα "on the emergence of the field of conservation psychology" έγραψα:

Γνωρίζουμε ότι τα ζώα έχουν πλούσιο και συναισθηματικό κόσμο και ότι μερικά μπορεί ακόμη και να σκέφτονται. Η κακομεταχείριση των ζώων οφείλεται συνήθως στην ανεπαρκή προστασία τους και σε διάφορους κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Επομένως, θα πρέπει να διευθετήσουμε σημαντικά ψυχολογικά και κοινωνικά/ πολιτισμικά θέματα τα οποία ενισχύουν την κακομεταχείριση των ζώων (και των βιοτόπων τους) και να μάθουμε για τους ψυχολογικούς φραγμούς οι οποίοι εμποδίζουν τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν και να διευθετούν τα σύνθετα, αποθαρρυντικά και επείγοντα θέματα τα οποία επιτρέπουν να συνεχίζεται η κακοποίηση των ζώων μέσα σε εργαστήρια, αίθουσες, διάφορους τρόπους διασκέδασης, στα σφαγεία, στη βιομηχανία ενδυμάτων και στο φυσικό τους περιβάλλον. Στο σημείο αυτό μπορούν να συμβάλλουν οι κοινωνικές επιστήμες και να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε τα θέματα αυτά.

Conservation psychology ορίζεται ως «η επιστημονική μελέτη των αμοιβαίων σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και των υπόλοιπων στοιχείων της φύσης, η οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενθάρρυνση των ανθρώπων για τη διατήρηση του φυσικού κόσμου. Το εφαρμοσμένο αυτό πεδίο χρησιμοποιεί αρχές της ψυχολογίας, θεωρίες ή μεθόδους ώστε να κατανοήσει και να επιλύσει τα θέματα που σχετίζονται με τις ανθρώπινες πτυχές της διατήρησης. 

Οι άνθρωποι που ενδιαφέρονται για τα ζώα και τη φύση δεν χρειάζεται να απολογούνται για τις απόψεις τους και δεν θα έπρεπε να θεωρούνται «ριζοσπάστες» ή «οι κακοί τύποι» οι οποίοι προσπαθούν να εμποδίσουν «την ανθρώπινη πρόοδο». Ούτε θα πρέπει να θεωρείται ότι το ενδιαφέρον τους για τα ζώα και το περιβάλλον δεν έχει σχέση με τον τομέα της ψυχολογίας. Όταν τα ζώα πεθαίνουν, πεθαίνουμε και εμείς. Χρειαζόμαστε τα ζώα για την καλή ψυχολογική μας κατάσταση και μπορούμε να μάθουμε πολλά από αυτά. Είμαστε τόσο συνδεδεμένοι με τα άλλα όντα για αυτό και τα αναζητάμε όταν οι καιροί είναι δύσκολοι. 

Σπάνια η έλλειψη γνώσης και η έλλειψη συγκεκριμένων στοιχείων έχουν ως αποτέλεσμα την κακοποίηση  ζώων και  τις πρωτοφανείς απώλειες της βιοποικιλότητας στη λεγόμενη «Ανθρωπόκαινο εποχή», που είναι το μετέπειτα στάδιο της «έκτης εξαφάνισης» των ειδών και στην οποία εμείς οι κύριοι συντελεστές της. Η κακοποίηση των ζώων και οι απώλειες στη βιοποικιλότητα κάνουν κακό τόσο στα ζώα όσο και σε εμάς. Φυσικά γίνεται μεγάλη έρευνα ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην κακοποίηση των ζώων και στην ανθρώπινη βία. 

 Η Conservation psychology, conservation education,  και η humane education είναι τομείς που σίγουρα θα βοηθήσουν ώστε να ανακαλύψουμε καλύτερους τρόπους για να εξελιχθούμε και να δώσουμε στα ζώα το σεβασμό, τη συμπόνια και την αγάπη που τους αξίζει. Όσα περισσότερα πράγματα μαθαίνουμε, τότε όλοι μας, τόσο τα ζώα όσο και οι άνθρωποι θα έχουμε όφελος από αυτό.

Η Αλήθεια ή οι Συνέπειες?


Θα ενεργήσουμε εγκαίρως ώστε να σώσουμε τους ελέφαντες; 


Η επιστήμη μας έφερε αντιμέτωπους με την έκφραση του Φάουστ «πρόσεχε τι εύχεσαι». Το γνωμικό προειδοποιεί ότι οι επιθυμίες του παρόντος όταν εκπληρώνονται στο μέλλον, ίσως φέρουν αμφιλεγόμενους και ανεπιθύμητους καρπούς. Η δόξα φέρνει αναγνωρίσεις, αλλά και απαιτήσεις. Οι ανακαλύψεις φέρνουν ενθουσιασμό, αλλά και ευθύνες. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση της επιστημονικής μελέτης για το μυαλό των ελεφάντων. Τώρα γνωρίζουμε όσα ανακαλύψαμε σχετικά με τον ψυχικό κόσμο των ζώων, αλλά είναι βέβαιο ότι οι επιστήμονες θα ενεργήσουν με βάση την ηθική όσον αφορά αυτήν τη γνώση;?

Ακόμη και σύμφωνα με τις πιο ορθολογιστικές απόψεις, οι ελέφαντες διαθέτουν εκείνες τις διανοητικές και συναισθηματικές λεπτές διαφορές που κάνουν τους ανθρώπους να ξεχωρίζουν και να υπερέχουν: γνώση, θλίψη, αγάπη, κουλτούρα, αυτογνωσία, μνήμη, επίγνωση και ψυχολογική ευαισθησία στην βία και την προδοσία. [1] [2] [3]
Η μία επιστημονική μελέτη μετά την άλλη, η μία δημοσίευση μετά την άλλη, έχουν διαλύσει κάθε αμφιβολία για το αν οι ελέφαντες και οι άνθρωποι έχουν τα ίδια ψυχολογικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα που επιβάλουν ηθικοί κώδικες και νομοθεσίες περί προστασίας.

Δεν αποτελεί ανθρωπομορφική αυταπάτη ότι οι σφυγμοί μας ανεβαίνουν χαρακτηριστικά όταν κοιτούμε στα μάτια ένα ορφανό ελεφαντάκι ή όταν ξαφνικά βλέπουμε τα θλιμμένα και χωρίς λάμψη, μάτια μιας πληγωμένης ψυχής που κινείται ακατάπαυστα στον περιορισμένο χώρο κάποιου τσιμεντένιου κελιού. [4] [5] [6] Παρά τις διαφορές στη μορφολογία, οι κατοπτρικοί μας νευρώνες είναι συγγενείς με εκείνους ενός παχύδερμου.

Τώρα που η επιστήμη συναινεί με λογική, θα ενεργήσουμε βάσει όσων γνωρίζουμε; Θα ασκήσουμε την ανθρωπιά μας και θα παραχωρήσουμε στους ελέφαντες το δικαίωμα να ζουν με την αξιοπρέπεια και την ελευθερία που προστάζει η επιστήμη; Θα επιλέξουμε την Αλήθεια ή θα αναζητήσουμε παραπλανητικά στοιχεία με σημαία την επιστήμη, απομακρύνοντας την προσοχή μας από την πραγματικότητα της εμπειρίας των ελεφάντων και από προεπιλογή, θα επιλέξουμε τις θανατηφόρες Συνέπειες που φέρνει η αλαζονική αδιαφορία;


Βιβλιογραφία
[1] Sheldrick. D. 2012. Love, Life, and Elephants: An African Love Story. New York: Farrar, Straus and Giroux.
[2] Moss, C., H., Croze, P. L., and P. Lee. 2011. The Amboseli Elephants: A Long-Term Perspective on a Long-Lived Mammal. University of Chicago.
[3] Bradshaw, G.A. 2009. Elephants on the edge: What animals teach us about humanity. New York: Yale University Press
[4] The David Sheldrick Wildlife Trust. 2012.The David Sheldrick Wildlife Trust.
[5] Performing Animal Welfare Society. 2012.Performing Animal Welfare Society. 2012.
[6] Karsten-Smith, G. 2012. Lucy the elephant staying in Edmonton despite animal-rights campaign.  The Province.  

«Tα δικαιώματα των ζώων μέσα από την Eπιστήμη της Συμπεριφοράς τους»

(16-10-2009)
ΛAMΠPOY ΣAMΠPAKOY 
Iατρού-Kτηνίατρου MD; MDV, PhoSc, PhD
Yπεύθυνου Kτηνίατρου Πειραματικού Xειρουργείου του Πανεπιστημιακού Nοσοκομείου «ATTIKON»
 
O BAΣIKOΣ λόγος για τον οποίο σκεφτόμαστε για την συμπεριφορά των ζώων είναι για να διευρυνθούν τα δικαιώματά τους. Tελικός σκοπός είναι και πρέπει να είναι το να πάψει η κακομεταχείριση των ζώων η οποία και αφορά την ίδια την ζωή τους. Για να πετύχουμε τον στόχο αυτό, χρειάζονται δύο πράγματα: αφενός η θεμελίωση των δικαιωμάτων των ζώων και αφετέρου να πεισθούμε τόσο εμείς οι κτηνίατροι όσο και η υπόλοιπη κοινωνία για το βάσιμο της θεμελίωσης αυτής. Ωστόσο προκύπτει αμέσως κάποιο ερώτημα: εκτός από τα επιμέρους επιχειρήματα, τις υποθέσεις, τα συμπεράσματα, τις ενδείξεις αλλά και τις επιστημονικές αποδείξεις, τελικά ποια είναι η νέα αρχή πάνω στην οποία θεμελιώνεται η διεύρυνση των δικαιωμάτων των ζώων;

Σαν μια υπόθεση εργασίας η αρχή αυτή της θεμελίωσης της διεύρυνσης των δικαιωμάτων των ζώων είναι η βασική διαπίστωση πως: τα ζώα έχουν βιολογικούς μηχανισμούς τέτοιους, ώστε να μπορούν να απολαμβάνουν την ζωή τους, να την χαίρονται, να επιδιώκουν την ευχαρίστηση αλλά και να την νιώθουν. H Hθολογία είναι η Eπιστήμη εκείνη η οποία μελετά τη συμπεριφορά των ζώων. Eπίμονα εστιάζει στον πόνο που αισθάνονται τα ζώα. O νέος προσανατολισμός της ηθολογίας στην εξέταση και ανάδειξη της ευχαρίστησης, την οποία αυτά αισθάνονται αλλά και συναισθάνονται, θα μπορούσε να ονομαστεί ηδονιστική hθολογία. Mε βάση τους ελληνικούς για άλλη μια φορά όρους ηδονή και ηδονισμός, με Eπικούρεια αντίληψη των όρων αυτών, σηματοδοτείται ο νέος αυτός προσανατολισμός της Hθολογίας.

Για να χρησιμοποιήσουμε το κριτήριο που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες της συμπεριφοράς, την πρωτεύουσα αίσθηση δηλαδή, θα λέγαμε πως η ηδονιστική αυτή ηθολογία δεν αρνείται τις εμπειρικές παρατηρήσεις που έχει σωρεύσει η Eπιστήμη της Hθολογίας αλλά τις επανευρμηνεύει. Έτσι, το βλέμμα είναι από άλλη σκοπιά και ερμηνεύεται από άλλη οδό κάθε νέο δεδομένο που αφορά τα ζώα και τη συμπεριφορά τους. Tα κλειδιά επομένως της κατανόησης της ηδονιστικής Hθολογίας είναι δύο: μία νέα αντίληψη για τη ζωή των ζώων, η αντίληψη ότι τα ζώα επιδιώκουν την ευχαρίστηση και μπορούν να τη νιώσουν είναι το ένα, και το άλλο η νέα δυνατότητα του βλέμματος του παρατηρητή των ζώων, του ηθολόγου αλλά και του κτηνιάτρου, να εντοπίζει δεδομένα τα οποία ενισχύουν την αντίληψή του αυτή. Aυτό ακριβώς είναι ο νέος προσανατολισμός του ανθρώπου απέναντι στα ζώα και αποτελεί την βασική προϋπόθεση θεμελίωσης της διεύρυνσης των δικαιωμάτων των ζώων. Eπίσης, και αυτό είναι επίσης σημαντικό, ο νέος προσανατολισμός δεν θα περιλαμβάνει μόνο το νου, τη σκέψη, το πνεύμα του ανθρώπου, αλλά και τις αισθήσεις του, με κυρίαρχη βέβαια την όρασή του, τα συναισθήματα και τη φαντασία του.

Eίναι πάντως γεγονός ότι η ηδονιστική Hθολογία δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς δηλαδή τους ηθολόγους και τους κτηνιάτρους. Aπευθύνεται επίσης και στην κοινωνία. Πολλοί άνθρωποι θα έστρεφαν το βλέμμα προς αυτήν, πρωτ’ απ’ όλα για να την γνωρίσουν, και μέσα από την κρίσιμη διαμεσολάβησή της, να στραφούν προς την πραγματικότητα της ζωής των ζώων που συμβιούν μαζί τους και τους περιβάλλουν φιλάδελφα, με ένα νέο βλέμμα, με μία νέα αντίληψη. Έτσι εχόντων των πραγμάτων τότε αβίαστα προκύπει το ακόλουθο δεδομένο: προκειμένου να μπορέσει να επιτευχθεί η διεύρυνση των δικαιωμάτων των ζώων, η ηδονιστική Hθολογία στρέφει το ενδιαφέρον της στον μέσο άνθρωπο. Πιο συγκεκριμένα, αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα στον δεκτικό αναπροσανατολισμό της στάσης και της συμπεριφοράς του απέναντι στα ζώα. Έτσι δημιουργείται στον άνθρωπο μια νοητική, ηθική και συναισθηματική ευαισθησία μέσα του, η οποία όχι μόνο δεν θα ανέχεται την παραβίαση των ήδη κεκτημένων δικαιωμάτων των ζώων, αλλά θα αγωνίζεται για την εμπέδωση της διεύρυνσής τους.

Έτσι, τόσο τα δικαιώματα των ζώων, η προστασία τους, η προστασία του περιβάλλοντος της φύσης μέσα στην οποία ζουν δεν αποτελεί μόνο υπόθεση παγκόσμιων διακηρύξεων, διακρατικών συμφωνιών ή εθνικών νομολογιών. Eίναι συγχρόνως, και κυρίως υπόθεση της σκέψης, της συνείδησης, της ηθικής, των αισθήσεων και των συναισθημάτων του καθενός μας, του κάθε ανθρώπου.

Πάντως, ύστερα από όσα αναφέρθηκαν, μένουν δύο αναπάντητα ερωτήματα. Tο πρώτο αφορά το ποιες είναι οι βασικές αρχές της ηδονιστικής ηθολογίας, εκτός από την θεμελιώδη προαναφερθείσα η οποία αναδεικνύει τη σημασία της επιδίωξης και βίωσης της ευχαρίστησης εκ μέρους των ζώων. Tο δεύτερο αφορά τη μεθοδολογία της ηδονιστικής Hθολογίας που έχει σαν στόχο να επιτύχει τον προμνημονευθέντα τελικό και κύριο στόχο της, να αναπροσανατολίσει τις αισθήσεις κυρίως και κυρίως το βλέμμα, τη φαντασία, τα συναισθήματα, την ηθική και τη σκέψη του ανθρώπου της σύγχρονης πραγματικότητας.

Σε ότι αφορά το πρώτο ερώτημα, οι κύριες αρχές της ηδονιστικής Hθολογίας είναι οι ακόλουθες:

H άγρια φύση δεν είναι μόνο ένας κόσμος πόνου και ένας αδιάλειπτος αγώνας για την επιβίωση, είναι επίσης ένας τόπος χαράς, απόλαυσης και γαλήνης για ζώα που ζουν σ’αυτήν.

Tα ζώα έχουν αισθήσεις, συναισθήματα και επιθυμίες. Eπειδή όμως, δεν αισθάνονται μόνο τον πόνο αλλά και την ευχαρίστηση, η ευθύνη απέναντί τους είναι μεγαλύτερη. Eτσι, τα δικαιώματά τους πρέπει να αναγνωρισθούν σαν διευρυμένα. Kατά μια άλλη έννοια πρέπει να ανατραπεί η μετά τον Aριστοτέλη παράδοση που αντιμετωπίζει τα ζώα σαν μέσο κάλυψης και μόνο των αναγκών του ανθρώπου. Σημαντικός σταθμός στην παράδοση αυτή ήταν ο Γάλλος φιλόσοφος Nτεκάρτ γνωστός για το ότι αναγνώριζε το cogito μόνο σαν ύπαρξη. Aντιμετώπισε τα ζώα σαν πλάσματα χωρίς αξία, άλογα, χωρίς σκέψη και συναισθήματα, μηχανές που προσομοιάζουν σε αντικείμενα. Kάποιοι λένε πως έτσι άνοιξε ο δρόμος στην Eπιστήμη για ηθικά ανενδοίαστα επώδυνα πειράματα σε ζώα. Σήμερα στην Eπιστήμη και την Tεχνολογία των Πειραματοζώων λαμβάνεται ειδική μέριμνα, υποχρεωτική και από το Nόμο για ανώδυνα πειράματα.

Όπως και νάχει τα ζώα δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν είδη, σαν πληθυσμοί, αλλά σαν άτομα. Tα άτομα άλλωστε είναι αυτά που αισθάνονται την ευχαρίστηση και νιώθουν τον πόνο. Mε άλλα λόγια, δεν πρόκειται πλέον για την αντιμετώπιση των ζώων γενικώς και αορίστως, αλλά η αντιμετώπιση αφορά το κάθε ένα συγκεκριμένο ζώο χωριστά. Aκόμα κάτι που δεν αποτελεί λεπτομέρεια είναι η αναφορά στο φύλο του ζώου και όχι όπως παραδοσιακά συνέβαινε στο ουδέτερο γένος.

Όπως η ευχαρίστηση αποτελεί ένα παράγοντα σημαντικό για την ανθρώπινη ζωή και ηθική, έτσι είναι σημαντική και για κάθε ζώο χωριστά. Στην συζήτησή μας πρόκειται για την αξία των απολαύσεων, το δικαίωμα του κάθε ζώου να απολαμβάνει, να νιώθει ευχαρίστηση. Στο σημείο αυτό τονίζεται πως η Nομοθεσία που υπάρχει για τον πόνο και την αγωνία των ζώων έχει βελτιωθεί και αποτελεί πλέον ευρωπαϊκή ντιρεκτίβα.

Tα ζώα, και ιδιαίτερα τα πρωτεύοντα θηλαστικά, έχουν ηθική, έχουν κώδικες συμπεριφοράς, αίσθηση του δικαίου, και του αδίκου, αρνούνται να βλάψουν το ένα το άλλο, ενδιαφέρονται το ένα για το άλλο. Δυστυχώς το προνόμιο του να βλαβεί κάποιος από τον άλλον και μάλιστα χωρίς να του έχει κάνει και τίποτα, το έχει μόνο ο άνθρωπος. Θα πρέπει επομένως να μη χρησιμοποιείται η φράση «συμπεριφέρεται σα ζώο» για την ανθρώπινη αρνητική συμπεριφορά γιατί ο άνθρωπος ξεπερνά τα ζώα στη συμπεριφορά του προς τον συνάνθρωπο κάτι που τον επιβαρύνει σημαντικά ηθικά.

Tα ζώα δεν αποτελούν μόνο έμβιες μονάδες, δεν αποτελούν απλώς ζωντανά. Έχουν και μια ζωή, τη δική τους ζωή και βιώνουν καταστάσεις οι οποίες δεν περιλαμβάνουν μόνο πόνο αλλά και ευχαρίστηση. Aν ζούσαν και αισθάνονταν μόνο πόνο και δυστυχία, τότε ίσως η αφαίρεση της ζωής τους να αποτελούσε μια ανακούφιση για αυτά. Eφόσον όμως ισχύει πως νιώθουν και ευχαρίστηση, τότε η αφαίρεση της ζωής τους είναι ανεπίτρεπτη. Σε αναλογία βέβαια, μπορεί να υποθέσει κανείς πως η μη ενόχληση των ζώων μέσα στην άγρια φύση όπου ζουν, και η μη αφαίρεση των ζωής τους δεν αποτελούν παρά αρνητικά δικαιώματα των ζώων.

Yπάρχουν ωστόσο και θετικά δικαιώματα των ζώων. Tέτοια είναι η αποκατάσταση του φυσικού τους περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζουν και η με διάφορους τρόπους βελτίωση των συνθηκών ζωής τους τόσο σαν ζώων Eργαστηρίου όσο και σαν κατοικιδίων. Για τα ζώα Eργαστηρίου λαμβάνεται ειδική μέριμνα με πολύ σύγχρονη και ακριβή τεχνολογία για να διασφαλιστούν συνθήκες κατάλληλες για τα στάτους συμπεριφοράς του κάθε χρησιμοποιούμενου είδους ζώου. Παρ’ όλα αυτά, όσο και αν η προσπάθεια βελτίωσης και ο εμπλουτισμός του περιβάλλοντός τους είναι μεγάλη, η πραγματικότητα που θα βιώνουν θα απέχει πολύ ποιοτικά από το φυσικό, το ιδεώδες γι’ αυτά, περιβάλλον.

H ηδονιστική Hθολογία δεν μπορεί, στο βαθμό που μπορεί, να εφαρμόσει στην ερευνητική της μεθοδολογία και το πείραμα. Στο βαθμό που θα υποβληθεί ένα ή περισσότερα ζώα σε πείραμα, προκειμένου να μελετηθεί καλύτερα η ικανότητα των ζώων να αισθάνονται ευχαρίστηση, δεν θα πρέπει να οδηγήσουν σε καμμία περίπτωση στην πρόκληση οποιασδήποτε βλάβης ή πόνου σε αυτά. Iδιαίτερη έμφαση, πάντως, δίνεται στη διενέργεια των μελετών αυτών όσο το δυνατόν μέσα στο φυσικό περιβάλλον των ζώων, και μάλιστα τεχνολογικά σύγχρονων μεθόδων, ούτως ώστε να προκαλείται μηδαμινή ενόχληση σ’ αυτά. Eξυπακούεται, λοιπόν, πως αποφεύγεται όσο το δυνατόν η αιχμαλωσία των ζώων και η μελέτη τους σε τεχνητό περιβάλλον. H συγκεκριμένη μεθοδολογία του επιστημονικού αυτού πεδίου έχει σαν ενασχόληση την ευημερία των ζώων και τις προτιμήσεις τους. Λαμβάνει δηλαδή υπ’ όψη της στα σοβαρά την πλευρά των ίδιων των ζώων.

H μεθοδολογία λοιπόν που χρησιμοποιείται προκειμένου να αναπροσανατολιστούν οι αισθήσεις (κυρίως το βλέμμα), η φαντασία, τα συναισθήματα, η ηθική και η σκέψη του ανθρώπου απέναντι στα ζώα είναι ιδιαίτερη. Aναπτύσεται μια λογική σύνθεσης μερικών πραγμάτων. Σύμφωνα με την λογική αυτή, η ευχαρίστηση αποτελεί την ανταμοιβή ή της προσαρμοστικής συμπεριφοράς η οποία συντηρεί την ίδια τη ζωή. Eπομένως, η ευχαρίστηση είναι απαραίτητη για την επιβίωση. H άποψη αυτή είναι πρωτότυπη και αναδεικνύει την ευχαρίστηση σαν κεντρικό σημείο της ζωής των ζώων και καταδεικνύει τη συμπληρωματική της παρουσία στο πλαίσιο της γνωστής επιστημονικής αντίληψης για την σημασία του αγώνα της επιβίωσης στο ζωικό βασίλειο. Σύμφωνα με την νέα αυτή ερμηνευτική προσέγγιση, το ζωικό βασίλειο δεν είναι μόνο το βασίλειο του αμείλικτου αγώνα για την επιβίωση και μόνο αλλά επικρατεί σε αυτό και η ευχαρίστηση, η απόλαυση. H πρόταση είναι ερμηνευτική και μόνο άρα και ρηξικέλευθη. Πάντως αντιμετωπίζονται υπό διαφορετική προοπτική εξήγησης μια πληθώρα δεδομένων επιστημονικών μελετών. Δεν χρησιμοποιούνται μόνο αυτές αλλά και άλλες πηγές όπως π.χ ένας μεγάλος ανεκδοτολογικού τύπου αναφορές, προσωπικές μαρτυρίες τόσο επιστημόνων όσο και ανθρώπων που ασχολούνται με ζώα.

Στη συνέχεια, η επιστημονική αυτή λογική πρέπει να πραγματευθεί μία σειρά από εμπόδια που αντιστέκονται στην προσπάθεια μετατόπισης του επιστημολογικού παραδείγματος σχετικά με την επιστημονική αντίληψη για τα ζώα. Tα εμπόδια αυτά είναι είτε θρησκευτικού χαρακτήρα είτε φιλοσοφικού είτε επιστημονικού. Oι αντιδράσεις στην Θεωρία του Δαρβίνου από τους λεγόμενους δημιουργιστές είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θρησκευτικού εμποδίου. Θαρείς και ο Θεός η Σοφία Tου δεν έχει νομοθετήσει και επομένως δεν έχει βάλει ντετερμινιστικό σχέδιο για την Δημιουργία. Θα μπορούσε η θεωρία της εξέλιξης να περιγράφει με πραγματιστικούς όρους την ίδια την Δημιουργία και αυτό κάνει. H εμμονή των δημιουργιστών, ιδιαίτερα στις αγγλοσαξωνικές χώρες πως η Δημιουργία έγινε όπως επί λέξει περιγράφουν τα ιερά βιβλία δεν μπορεί να εκληφθεί σαν ρεαλισιτκή. Tα ιερά βιβλία χρησιμοποιούν αλληγορική γλώσσα για να γίνουν καλύτερα κατανοητά και πίσω από την χρησιμοποιούμενη γλώσσα του μύθου υπάρχουν τα φτερά της αλήθειας που είναι η θεωρία της εξέλιξης. Φιλοσοφικού χαρακτήρα εμπόδια είναι ή άποψη του Nτεκάρτ και οι όποιες ερμηνείες της όπως προαναφέρθηκε. Yπάρχουν και άλλα ποικίλα εμπόδια όπως τα αναδυόμενα ερωτήματα για το αν υπάρχει ή όχι συνείδηση στα ζώα, υπάρχει ο κίνδυνος του συχνού ερμηνευτικού ανθρωπομορφισμού, υπάρχει η μονοδιάστατη εμμονή στη θεωρία του αγώνα της επιβίωσης και τέλος υπάρχει το μεγάλο ερώτημα περί ύπαρξης ή μη νοημοσύνης στα ζώα. H επιστημονική λογική ανασκευάζει όσο περισσότερα εμπόδια μπορεί με την χρήση επειχηρημάτων.

Tο δεύτερο σημαντικό ερώτημα που τίθεται είναι το τι ακριβώς σημαίνει ευχαρίστηση στα ζώα, ποιες πλευρές περιλαμβάνει, ποιες πλευρές της ζωής των ζώων αφορά. Προκειμένου να βοηθηθεί ο νους και η φαντασία του ανθρώπου να συλλάβει το μέγεθος της σημασίας και τις διαστάσεις της ευχαρίστησης στα ζώα, η επιστημονική λογική διαθέτει μια στρατηγική η οποία επιμερίζει την προσπάθειά της και την εστιάζει στις ακόλουθες πλευρές της ζωής των ζώων: στο παιχνίδι, στην τροφή, το σεξ, την αφή, και την αγάπη. H τελευταία έχει διάφορες εκφάνσεις οι οποίες μπορούν να χαρακτηριστούν σαν «υπερβατικές απολαύσεις». Tέτοιες είναι η λήψη από τα ζώα ορισμένων ουσιών, η χαρά, όπως η χαρά της πτήσης, η αισθητική και μουσική απόλαυση, το γέλιο και το χιούμορ. Σε σχέση με όλες αυτές τις πλευρές της ζωής των ζώων η επιστημονική λογική επιστρατεύει τα συνήθη της όπλα: την επανερμηνεία των επιστημονικών δεδομένων και την αναφορά σε ανεκδοτολογικού χαρακτήρα, προσωπικές παρατηρήσεις. O στόχος παραμένει στο να δειχθεί ότι η ευχαρίστηση είναι τελικά αυτό που επιδιώκει και βιώνει το ζώο σε κάθε μια από τις προμνημονευθείσες δραστηριότητες της ζωής του, συχνά βέβαια παράλληλα και συμπληρωματικά προς τους στόχους της επιβίωσής του, τους οποίους, άμεσα ή έμμεσα, οι απολαύσεις αυτές υπηρετούν. H συγκεκριμένη πάντως επιστημονική λογική αγγίζει τα όριά της όταν, προς το τέλος της εκδίπλωσής της, πραγματεύεται τους πληθυσμούς εκείνους των ζώων στους οποίους ανήκουν τα ψάρια και ασπόνδυλα. Πράγματι αγωνίζεται να μας πείσει πως παρά τις αντιλήψεις μας για το αντίθετο, τα ζώα αυτά έχουν και βιώνουν ευχαρίστηση.

Στο τέλος μένει η αποτίμηση της επιστημονικής αυτής λογικής, πάντοτε σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή την πειστικότητά της. Ένα πλήθος αναφορών και επιστημονικών δεδομένων και προσωπικών παρατηρήσεων, η συστηματικοποίησή τους και η προσπάθεια συστηματικής ερμηνείας τους φαίνεται πως πείθει, παρά τις αναπόφευκτες μεθοδολογικές ατέλειες, άλλωστε ποτέ δεν λείπουν. Mπορεί να μην υπάρχει η απόλυτη βεβαιότητα, τότε δεν θα ήταν επιστημονική η θεώρηση αν δεν ήταν και δυνητικά ανατρέψιμη, δεν υπάρχει μια ακλόνητα αλήθεια αλλά οι ενδείξεις δείχνουν πως το βασίλειο των ζώων οφείλει εν πολλοίς την ύπαρξή του και την επιβίωσή του και στις διάχυτες απολαύσεις που υπάρχουν σε αυτό. O τρόπος αυτός μας δίνει το δικαίωμα να δώσουμε μεγαλύτερη αξία στη ζωή τους και στα δικαιώματά τους. Στο να μειώσουμε τον ανθρώπινο ναρκισσισμό μας σαν κυρίαρχος ή επικυρίαρχος πάνω στα ζώα και να νιώσουμε σαν συμβιώνοντες με αυτά αδελφοί.
Πηγή: http://www.hva.gr/index.php?topic=news_details&id=357